|
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan:
ENERJİ
PİYASALARINDA VE ÇEVRESEL PİYASALARDA ŞEFFAFLIĞA VE
PİYASA BOZUCU DAVRANIŞLARA İLİŞKİN YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM
Başlangıç
Hükümleri
Amaç
MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı; enerji piyasaları ve
çevresel piyasalarda yapılan ticaretin güvenilir, şeffaf, etkin,
istikrarlı, adil, dürüst ve rekabetçi bir şekilde gerçekleştirilebilmesi
için bu piyasalarda oluşabilecek piyasa bozucu davranışların önlenmesine ve
ilgili tarafların ve Kurumun görev, yetki ve sorumluluklarının belirlenmesine
ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
Kapsam
MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik; vadeli elektrik piyasası, gün
öncesi piyasası, gün içi piyasası, dengeleme güç piyasası, yan hizmetler
piyasası, vadeli doğal gaz piyasası, spot doğal gaz piyasası, emisyon ticaret sistemi piyasası, organize yenilenebilir
enerji kaynak garanti piyasası ile bu piyasalardaki toptan satış amacıyla
yapılan ikili anlaşmalara ilişkin hususları kapsar.
(2) Bu Yönetmelik, Borsa İstanbul Anonim Şirketi
tarafından işletilen vadeli işlem ve opsiyon
piyasasında işlem gören sözleşmeler ile nihaî tüketicilerle yapılan ikili
anlaşmaları kapsamaz.
Dayanak
MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 14/3/2013
tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun 16 ncı
maddesinin dokuzuncu fıkrasına ve 2/7/2025 tarihli ve 7552 sayılı İklim
Kanununun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendine dayanılarak
hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) BOTAŞ: Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim
Şirketini,
b) Çevresel piyasalar: Emisyon ticaret sistemi
piyasası ve organize yenilenebilir enerji kaynak garanti piyasası ile bu
piyasalardaki ikili anlaşmaları,
c) Dâhilî bilgi: Enerji ve çevre ürünleriyle
doğrudan veya dolaylı olarak ilgili olmakla birlikte kamuya açıklanmamış,
fakat kamuya açıklandığında bu ürünlerin fiyatlarını önemli ölçüde
etkilemesi muhtemel olan gerçekleşmiş veya normal olarak gerçekleşmesi
beklenen durum ve olaylar hakkındaki bilgiyi,
ç) Enerji piyasaları: Elektrik ticaretinin
gerçekleştiği vadeli elektrik piyasası, gün öncesi piyasası, gün içi piyasası,
dengeleme güç piyasası, yan hizmetler piyasası ile doğal gaz ticaretinin
gerçekleştiği vadeli doğal gaz piyasası, spot doğal gaz piyasası ve bu
piyasalardaki ikili anlaşmaları,
d) Enerji ve çevre ürünleri: Enerji piyasaları ve
çevresel piyasalarda ticareti yapılan ürünleri,
e) EPİAŞ: Enerji Piyasaları İşletme Anonim
Şirketini,
f) İkili anlaşma: Piyasa katılımcılarının kendi
aralarında enerji ve çevre ürünlerinin ticareti konusunda yaptıkları
sözleşmeleri,
g) Kurul: Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunu,
ğ) Kurum: Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunu,
h) Piyasa işletmecisi: İşlettikleri piyasalara göre
EPİAŞ’ı veya TEİAŞ’ı,
ı) Piyasa katılımcısı: Toplayıcılar ve dengeden
sorumlu taraflar ile iletim ve dağıtım şebeke işletmecileri dâhil olmak
üzere enerji piyasalarında ve çevresel piyasalarda kendi adına ve hesabına
işlem yapma yetkisi olan kişileri,
i) Sistem işletmecisi: TEİAŞ’ı
ve BOTAŞ’ı,
j) TEİAŞ: Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketini,
ifade eder.
(2) Bu Yönetmelikte geçmekle birlikte tanımlanmamış
diğer kavram ve kısaltmalar, ilgili mevzuattaki anlam ve kapsama sahiptir.
İKİNCİ BÖLÜM
Şeffaflık
Dâhilî
Bilgi Platformu
MADDE 5- (1) EPİAŞ, enerji piyasaları ve çevresel
piyasalarda dâhilî bilgilerin kamuya açıklanması, piyasa katılımcılarının
piyasa faaliyetlerini fırsat eşitliği çerçevesinde yürütebilmesi ve piyasa
katılımcıları arasındaki bilgi asimetrisinin önlenmesi için Dâhilî Bilgi
Platformu adı altında bir merkezi veri platformu işletmekle yükümlüdür.
(2) Dâhilî bilgi niteliğindeki veriler;
a) Piyasa katılımcılarına ait tesislerin planlı ya
da plansız olarak elverişli olmaması da dâhil olmak üzere tesislerin
üretim, depolama, tüketim ve iletim kapasitesi ve kullanımıyla ilgili
bilgileri,
b) Basiret sahibi bir piyasa katılımcısının, enerji
ve çevre ürünleriyle ilgili işlem yapma veya alım-satım teklifi verme
kararının temelinin bir parçası olarak kullanması muhtemel diğer bilgileri,
kapsar.
(3) Dâhilî Bilgi Platformunda açıklanması gereken
asgarî veriler ile bunların yayımlanma zamanı ve biçimi Kurul kararıyla
belirlenir.
(4) EPİAŞ, Dâhilî Bilgi Platformunda veri
güvenliğinin sağlanması için gerekli tedbirleri alır.
(5) Piyasa katılımcıları, Dâhilî Bilgi Platformunda
yayımlanacak bilgiler için gerekli altyapı ve erişim gerekliliklerini
sağlar ve Dâhilî Bilgi Platformunda işlem yapmaya yetkili kişileri EPİAŞ’a bildirir.
Şeffaflık
Platformu
MADDE 6- (1) EPİAŞ enerji piyasaları ve çevresel piyasalarda
dâhilî bilgi niteliğindeki veriler haricindeki fiyat, hacim ve benzeri
genel piyasa verilerini yayımlamak üzere Şeffaflık Platformu adı altında
bir merkezi veri platformu işletmekle yükümlüdür.
(2) Şeffaflık Platformunda yayımlanacak veriler ile
bu verilerin yayımlanma zamanı ve biçimi Kurul kararıyla belirlenir. 7552
sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin ikinci fıkrası hükmü saklıdır.
(3) Şeffaflık Platformunda yayımlanacak veriler
EPİAŞ tarafından verilere sahip kuruluşlardan bu Yönetmelik kapsamında
istenir. EPİAŞ, piyasa katılımcısı olmayan ilgili kurum ve kuruluşlardan
veri temin etmek için protokol imzalamaya yetkilidir.
(4) Şeffaflık Platformunda, ticarî sır niteliği
taşıyan veriler ile piyasa katılımcılarının kimliğini açığa çıkaran
münferit veriler yayımlanamaz. Ancak katılımcının kimliğini kaçınılmaz
olarak ifşa etmekle birlikte piyasanın geneli için önem arz eden veriler bu
hükmün istisnasıdır.
(5) Şeffaflık Platformunda, 7/12/1994
tarihli ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde
uyumlu eyleme ve birlikte harekete yol açacak nitelikte veriler
yayımlanamaz.
(6) EPİAŞ, Şeffaflık Platformunda veri güvenliğinin
sağlanması için gerekli tedbirleri alır.
(7) EPİAŞ, Şeffaflık Platformunda yayımlanan
verilere dair ilâve hizmetler için ücret talep edebilir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Piyasa Bozucu
Davranışlar
Dâhilî
bilgilerin açıklanması yükümlülüğünün ihlâli
MADDE 7- (1) Piyasa katılımcıları, Kurul kararıyla
belirlenen dâhilî bilgi niteliğindeki asgarî veriler ile bu nitelikteki
diğer verileri, tam ve doğru bir içerikle ve belirlenen biçime uygun olarak
Dâhilî Bilgi Platformunda gecikmeksizin açıklamakla yükümlüdür. Söz konusu
verilerin yayımlanmasından sonra gerçekleşen değişikliklerin de piyasa
katılımcıları tarafından Dâhilî Bilgi Platformunda gecikmeksizin
açıklanması zorunludur. Piyasa katılımcılarının varsa 6/12/2012
tarihli ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu kapsamındaki kamuyu
aydınlatma yükümlülüğü saklıdır.
(2) Bir piyasa katılımcısı, kendi meşru
menfaatlerinin zedelenmemesi için, aşağıda belirtilen tüm koşulların
sağlanması kaydıyla dâhilî bilgilerin kamuya açıklanmasını geciktirebilir:
a) Söz konusu gecikmenin kamuyu yanıltma olasılığı
olmaması.
b) Piyasa katılımcısının söz konusu bilgilerin
gizliliğini sağlaması.
c) Söz konusu bilgilere dayalı olarak enerji ve
çevre ürünlerinin alım-satımına ilişkin kararlar vermemesi.
(3) Piyasa katılımcısı, ikinci fıkra kapsamında
kamuya açıklanması geciktirilen dâhilî bilgiler ile kamuya açıklamanın
gecikmesinin gerekçelerini, Dâhilî Bilgi Platformu kapsamında oluşturulan
bildirim sistemi üzerinden EPİAŞ’a elektronik
ortamda gecikmeksizin bildirmekle yükümlüdür. EPİAŞ, kamuya açıklanması
geciktirilen söz konusu dâhilî bilgiler ile piyasa katılımcısı tarafından
sunulan kamuya açıklamanın geciktirilmesinin gerekçelerini ivedilikle
Kuruma raporlar. EPİAŞ, bu kapsamda kendisine bildirilen bilgilerin
gizliliğini sağlamak üzere gerekli tedbirleri alır.
(4) Dâhilî bilgilerin kamuya açıklanmasının
geciktirilmesinin sebeplerinin ortadan kalkması hâlinde, ilgili piyasa
katılımcısı söz konusu dâhilî bilgileri birinci fıkrada belirlenen usule
uygun olarak kamuya açıklar. Yapılan açıklamada geciktirme kararı ve bunun
temelindeki sebepler belirtilir. Açıklanması geciktirilen dâhilî bilgiye
konu olan olayın gerçekleşmemesi durumunda açıklama yapılmayabilir.
(5) Kurum, gerekli gördüğü takdirde, geciktirme
sebeplerinin yerinde olup olmadığını incelemeye, inceleme sonucunda
gerekçeleri uygun bulmaması hâlinde ilgili piyasa katılımcısı hakkında 13
üncü madde uyarınca işlem tesis etmeye yetkilidir.
(6) Bir toplayıcının portföyünde
yer alan tesislere ilişkin bu madde kapsamındaki yükümlülüklerin muhatabı
ilgili toplayıcıdır. Bununla birlikte, tesisin sahibi olan piyasa
katılımcısı da tesise ilişkin dâhilî bilgileri, portföyünde
yer aldığı toplayıcıya derhâl bildirmekle yükümlüdür.
(7) Dâhilî bilgilerin açıklanması yükümlülüğünün
ihlâl edilmesi durumunda EPİAŞ, söz konusu ihlâlin ayrıntılarını içeren bir
rapor düzenleyerek ivedilikle Kuruma sunar.
Dâhilî
bilgi suistimali
MADDE 8- (1) Dâhilî bilgiye sahip olan kişilerin;
a) Bu bilgiyi kullanarak,
doğrudan veya dolaylı olarak, kendileri veya üçüncü bir taraf hesabına;
teklif vermek veya işlem yapmak, mevcut bir teklifi veya işlemi değiştirmek
ya da iptal etmek, teklifler arasında bağ kurmak yoluyla veya başka bir
suretle bir enerji veya çevre ürününü edinmeleri ya da elden çıkarmaları ve
bu fiillere yönelik girişimde bulunmaları,
b) Bu bilgileri; işlerinin, mesleklerinin veya
görevlerinin normal seyri içinde açıklanması durumu hariç olmak üzere,
başka herhangi bir kişiye ifşa etmeleri,
c) Dâhilî bilgiye istinaden, enerji veya çevre
ürünlerinin edinilmesi veya elden çıkarılmasına yönelik başka bir kişiye
tavsiye veya yönlendirmede bulunmaları,
dâhilî bilgi suistimali
sayılır.
(2) Dâhilî bilgi suistimaline
ilişkin yükümlülüklerin muhatabı, dâhilî bilgiye sahip olan aşağıdaki
kişilerdir:
a) Piyasa katılımcısının yöneticileri.
b) Piyasa katılımcısında pay sahibi olanlar.
c) Bir işin veya mesleğin icrası ya da bir görevin
ifası kapsamında bu bilgiye sahip olan kişiler.
ç) Böyle bir bilgiyi suç teşkil eden bir yolla
edinen kişiler.
d) Sahip olduğu bilginin dâhilî bilgi olduğunu
bilen veya bilmesi gereken kişiler.
(3) Dâhilî bilgi suistimali
fiilinin bir tüzel kişi tarafından işlenmesi hâlinde ilgili tüzel kişi
adına işlem yapma kararına dâhil olan gerçek kişiler hakkında da yaptırım
uygulanır.
Piyasa manipülasyonu
MADDE 9- (1) Enerji veya çevre ürünleriyle ilgili olarak;
a) Bu ürünlerin arzı, talebi veya fiyatıyla ilgili
yanlış veya yanıltıcı işaretler veren ya da verebilecek şekilde,
b) Haklı bir gerekçeye ve genel kabul görmüş piyasa
uygulamalarına dayanmadığı sürece, tek başına ve diğer kişilerle işbirliği
içinde, bu ürünlerin fiyatlarını yapay bir seviyeye taşıyan veya
taşıyabilecek şekilde,
c) Bir tertip kurmak suretiyle veya aldatıcı ya da
hileli diğer bir yolla bu ürünlerin arzı, talebi veya fiyatıyla ilgili
yanlış veya yanıltıcı işaretler veren veya verebilecek şekilde,
ç) Piyasanın veya piyasa kurallarının suistimal edilmesi suretiyle piyasanın ya da diğer
piyasa katılımcılarının zararına olacak şekilde,
teklif vermek, işlem yapmak, mevcut bir teklifi veya
işlemi değiştirmek ya da iptal etmek veya teklifler arasında bağ kurmak
yahut başka herhangi bir davranışta bulunmak ve bu fiillere yönelik
girişimlerde bulunmak piyasa manipülasyonu sayılır.
(2) İnternet dâhil olmak üzere medya organları
aracılığıyla ya da başka bir yolla enerji veya çevre ürünlerinin arzı,
talebi veya fiyatıyla ilgili olarak yanlış veya yanıltıcı işaretler veren
veya vermesi muhtemel olan bilgileri yaymak ve buna yönelik girişimlerde
bulunmak da piyasa manipülasyonu sayılır. Bu
fiilin işlenmiş sayılabilmesi için, bilgiyi yayan kişi, bilginin yanlış
veya yanıltıcı olduğunu bilen veya bilmesi gereken bir kişi olmalıdır.
(3) Piyasa manipülasyonu
fiilini işleyen kişi bir tüzel kişi ise bu tüzel kişi adına bu fiili işleme
kararına dâhil olan gerçek kişiler hakkında da yaptırım uygulanır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Görev ve
Sorumluluklar
Piyasa
katılımcılarının sorumlulukları
MADDE 10-
(1) Piyasa katılımcıları;
a) Bu Yönetmelik kapsamında dâhilî bilgileri tespit
etmek, işlemek, dâhilî bilgi suistimalinin
oluşumunun engellenmesi amacıyla dâhilî bilgiyi muhafaza etmek ve etkin bir
şekilde ve zamanında Dâhilî Bilgi Platformunda açıklamakla,
b) Dâhilî Bilgi Platformunda işlem yapmaya yetkili
kişileri EPİAŞ’a bildirmekle,
c) Bu Yönetmelik kapsamında belirlenen piyasa
bozucu davranışlara ilişkin bilgi veya şüpheyi gerektirecek bir hususun
bulunması hâlinde durumu ivedilikle Kuruma ve ilgili piyasa işletmecisine
bildirmekle,
ç) Kurum tarafından piyasa bozucu davranışların
incelenmesi amacıyla talep edilecek bilgi ve belgeleri istenilen süre
içerisinde tam ve doğru olarak sunmakla,
d) Piyasa işletmecileri tarafından piyasa gözetim
faaliyetleriyle ilgili olarak talep edilecek bilgi ve belgeleri istenilen
süre içerisinde tam ve doğru olarak sunmakla,
e) Piyasa bozucu davranışların önlenmesi amacıyla
gerekli tedbirleri almakla,
yükümlüdür.
Piyasa ve
sistem işletmecilerinin sorumlulukları
MADDE 11- (1) Her bir
piyasa işletmecisi, işlettiği piyasalardaki işlemlerin güvenilir, şeffaf,
etkin, istikrarlı, adil, dürüst ve rekabetçi bir şekilde gerçekleşmesinin
sağlanması ve bu Yönetmelik hükümlerine aykırı olacak şekilde
gerçekleştirilen teklif ve işlemlerin tespit edilmesi amacıyla bünyesinde
bir piyasa gözetim birimi oluşturmak, bu birimde yeteri kadar personel
istihdam etmek ve kendi gözetim sistemini kurmakla yükümlüdür.
(2) Piyasa işletmecileri, piyasa gözetim
faaliyetleriyle ilgili olarak doğrudan ilgili piyasa katılımcılarından bilgi
ve belge istemeye yetkilidir.
(3) Piyasa işletmecileri, piyasa gözetim
faaliyetleri neticesinde elde edilen sonuçları ve şüpheli durumları gecikmeksizin
Kuruma bildirmekle yükümlüdür. 7552 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin
birinci fıkrasının (d) bendi hükmü saklıdır.
(4) Her bir sistem işletmecisi, piyasa
işletmecilerinin bu madde kapsamındaki gözetim yükümlülüğünü yerine
getirebilmesi için gerekli olan verileri piyasa işletmecilerine sağlamakla
yükümlüdür.
(5) Piyasa ve sistem işletmecileri, Kurumun gözetim
ve denetim faaliyeti kapsamında ihtiyaç duyduğu bilgileri ve verileri,
Kurumun sürekli ve gerçek zamanlı erişimine açmak ve bunun için gerekli
altyapıyı kurmak ve işletmekle yükümlüdür.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Denetim, İdarî
Yaptırımlar ve Tedbirler
Gözetim
ve denetim
MADDE 12-
(1) Kurum, gözetim ve denetim
faaliyeti kapsamındaki görevlerini re’sen, ihbar
veya şikâyet üzerine yerine getirir. İhbar ve şikâyet üzerine yapılan
incelemelerde başvuru sahibinin kimliği gizli tutulur.
(2) Kurum, gözetim ve denetim
faaliyeti kapsamında piyasa katılımcılarından ve ilgili gerçek ve tüzel
kişilerden bu Yönetmelik ve ilgili diğer mevzuat hükümleri uyarınca
elektronik ortamda tutulanlar dâhil her türlü bilgi ve belgeyi istemeye,
bilgi sistemlerini incelemeye, bunlara erişimin sağlanmasını talep etmeye
ve bunların örneklerini almaya, işlem ve hesaplarını denetlemeye, yazılı ve
sözlü bilgi almaya, gerekli tutanakları düzenlemeye ve gerekmesi hâlinde
yerinde inceleme yapmaya yetkilidir.
İdarî
yaptırımlar
MADDE 13-
(1) 6446 sayılı Kanunun 16 ncı maddesinin dokuzuncu fıkrası uyarınca;
a) 7 nci madde
hükümlerini ihlâl eden piyasa katılımcısına 2.509.800 Türk lirasına kadar,
b) 8 inci madde kapsamında dâhilî bilgi suistimali fiilini işleyen piyasa katılımcısına
25.098.000 Türk lirasına kadar,
c) 8 inci madde kapsamında dâhilî bilgi suistimali fiilini işleyen gerçek kişiye 2.509.800 Türk
lirasına kadar,
ç) 9 uncu madde kapsamında piyasa manipülasyonu fiilini işleyen piyasa katılımcısına
25.098.000 Türk lirasına kadar,
d) 9 uncu madde kapsamında piyasa manipülasyonu fiilini işleyen gerçek kişiye 2.509.800
Türk lirasına kadar,
idarî para cezası uygulanır. Bu fıkrada öngörülen azamî
ceza tutarları bakımından, her takvim yılı başından geçerli olmak üzere
yeniden değerleme oranında güncellenmiş tutarlar esas alınır.
(2) Birinci fıkra kapsamında mevzuata aykırı fiilin
işlenmesi suretiyle bir menfaat temin edilmesi veya zarara sebebiyet
verilmesi hâlinde verilecek idarî para cezasının tutarı, bu menfaat veya
zararın iki katından az olamaz.
(3) Birinci fıkranın (b), (c), (ç) ve (d) bentleri
hükümleri kapsamındaki ihlâl edici fiilin girişim aşamasında kalması
durumunda bu hükümlerde belirtilen tutarların yarısına kadar idarî para
cezası uygulanır.
(4) Belirli bir tutara kadar uygulanacağı öngörülen
idarî para cezasının tutarı belirlenirken aşağıdaki hususlar göz önünde
bulundurulur:
a) İhlâlin ağırlığı ve süresi.
b) Kusurun derecesi.
c) İhlâlin piyasaya ve piyasa fiyatlarına etkisi.
ç) Tekerrürün varlığı.
d) Failin ihlâl tarihinden önceki takvim yılında
ilgili piyasada elde ettiği net satış hasılatı.
e) İhlal konusu fiille ilgili gerçeğin ortaya
çıkarılması için Kurumla gösterilen işbirliği.
(5) Bu madde kapsamındaki Kurul kararları Kurumun
internet sitesinde yayımlanır.
Tedbirler
MADDE 14-
(1) Enerji piyasaları ve çevresel
piyasalarda piyasa bozucu davranışlarda bulunulduğunun tespit edilmesi veya
bunlara yönelik kuvvetli şüphelerin bulunması hâlinde Kurul ve acele
hallerde ilgili piyasa işletmecisi, ilgililer hakkında;
a) İlave teminat talep etme,
b) İlgili piyasadaki işlemlerinden doğan
alacaklarına bloke koyma,
c) İlgili teklifi veya işlemi askıya alma ya da
iptal etme,
ç) İlgili piyasaların bir kısmında veya tamamında
geçici olarak işlem yapma yasağı getirme,
dâhil piyasaların etkin ve sağlıklı işleyişini teminen gerekli her türlü tedbiri almaya yetkilidir.
Alınacak tedbirler, ihlâlin muhtemel olumsuz etkilerini önleme ve
sınırlandırma amacına yönelik olur ve bu amacı gerçekleştirecek nitelikte
olanlarla sınırlı tutulur.
(2) Piyasa işletmecileri tarafından uygulanan
tedbir işlemi derhâl Kurul onayına sunulur. Kurul söz konusu tedbirlerin
devamına, değiştirilmesine veya kaldırılmasına karar vermeye ya da
piyasaların etkin ve sağlıklı işleyişini teminen
başkaca tedbirler almaya yetkilidir. Bu kapsamdaki işler Kurulun öncelikli
işlerinden sayılır.
ALTINCI BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Rehber
MADDE 15-
(1) Kurum, bu Yönetmelik
kapsamındaki piyasa bozucu davranışlara ve dâhilî bilgilere ilişkin
hususlarda piyasa katılımcılarına yol gösterici olması amacıyla bir rehber
hazırlar ve yayımlar.
Yürürlük
MADDE 16-
(1) Bu Yönetmelik 1/6/2026 tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 17-
(1) Bu Yönetmelik hükümlerini
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Başkanı yürütür.
|