|
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından:
ELEKTRİK GİRİŞ
GÜCÜ 125 W İLE 500 KW ARASINDA OLAN MOTORLARLA
TAHRİK EDİLEN FANLARLA İLGİLİ ÇEVREYE DUYARLI
TASARIM
GEREKLİLİKLERİNE
DAİR TEBLİĞ (2024/1834/AB) (SGM-2026/2)
Amaç
MADDE 1- (1) Bu Tebliğin amacı, 4/2/2022 tarihli ve 5187
sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Enerji ile İlgili
Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmeliğin uygulanmasına
yönelik olarak, en iyi verimlilik noktasında elektrik giriş gücü 125 W ile
500 kW arasında olan motorlarla tahrik edilen fanların, diğer ürünlere
entegre edildikleri durumlar da dâhil olmak üzere, piyasaya arz edilmesi
veya hizmete sunulması açısından çevreye duyarlı tasarım gerekliliklerini
belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2- (1) Bu Tebliğ, Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye
Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmelikte belirtilen enerji ile ilgili diğer
ürünlerle entegre olanlar da dahil olmak üzere elektrik giriş gücü 125 W
ile 500 kW arasında olan motorlarla tahrik edilen fanları kapsar.
(2) Bu Tebliğ;
a) Elektrik motorlarının şaftına sadece motoru
soğutmak amacıyla monte edilmiş fan pervanelerine,
b) Azami elektrik giriş gücü 3 kW veya daha düşük
olan kurutmalı çamaşır makinelerine ve çamaşır kurutucularına entegre
fanlara,
c) Fanlara atfedilebilir toplam azami elektrik
giriş gücü 280 W’tan düşük olan mutfak davlumbazlarına entegre fanlara,
ç) En iyi enerji verimliliği noktası dakikada 8.000
devir veya daha fazla olan fanlara,
d) Azami elektrik giriş gücü 750 W’tan düşük olan
jet fanlara,
uygulanmaz.
(3) Bu Tebliğ, yalnızca aşağıda belirtilen şekilde
çalışan ve bu doğrultuda özel olarak tasarlanıp pazarlanan fanlara da
uygulanmaz:
a) 30/6/2016 tarihli ve 29758 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve
Koruyucu Sistemler ile İlgili Yönetmelik (2014/34/AB)’te tanımlanan
muhtemel patlayıcı ortamlar.
b) 10/7/2013 tarihli ve 28703 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (305/2011/AB)’nde
belirtildiği üzere yangın emniyet gereklilikleri açısından sadece acil
durumlarda ve 300 oC ve üzeri sıcaklıklarda 1 saat veya daha
fazla kısa süreli çalışacak şekilde tasarlanan fanlar.
c) 11/6/2024 tarihli ve 32573 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Nükleer Tesislerin ve Nükleer Maddelerin Emniyetine
İlişkin Yönetmelikte belirtilen nükleer tesisler.
ç) Askeri tesisler (yeraltı sığınakları) ve sivil
savunma tesisleri (bomba sığınakları).
d) Taşınan gazın çalışma sıcaklığının 100 °C'den
yüksek veya -40 °C'den düşük ya da her ikisinin de olabileceği yerler.
e) Fanı tahrik eden motorun, gaz akışının dışında
bulunması hâlinde, çalışma ortam havası sıcaklıklarının 60 °C’nin üzerinde
veya –30 °C’nin altında ya da her ikisinin birden olabileceği yerler.
f) 1000 V AC’den veya 1500 V DC’den yüksek bir
besleme gerilimine sahip yerler.
g) 11/12/2013 tarihli ve 28848 mükerrer sayılı
Resmî Gazete’de yayımlanan Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması,
Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelikte belirtilen zehirli,
son derece aşındırıcı veya yanıcı gazların ya da buharların işlendiği
yerler.
ğ) Katı partikül konsantrasyonu 10 mg/m3'ten
fazla olan maddelerin ve ortalama boyutu en az 0,1 mm ve sertliği Mohs
ölçeğinde en az 2 olan partiküllerin işlenmesiyle karakterize edilen
malzeme taşınmasında (ortalama kanat açısı 50° ile 90° arasında olanlar).
h) Biyolojik tehlikeli maddeleri içeren gazların
işlenmesinde.
ı) 6/8/2013 tarihli ve 28730 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Kanserojen veya Mutajen Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve
Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelikte belirtilen kanserojen veya mutajen
maddeler içeren gazların işlenmesinde.
i) Kapsamın belirlenmiş basınç ve sıcaklık
aralığında olmak üzere, en yakın ikinci ondalığa yuvarlanmış sıkıştırılabilirlik
çarpanı 1,00'a eşit olmayan gazların işlenmesinde.
j) Kablosuz veya bataryayla çalışan teçhizatta.
k) Kullanım sırasında ağırlığı elle desteklenen el
tipi teçhizatta.
l) Çalışırken hareket eden elle yönlendirilen mobil
teçhizatta.
m) Hava sirkülasyon fanları.
Dayanak
MADDE 3- (1) Bu Tebliğ, 5/3/2020 tarihli ve 7223 sayılı Ürün
Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanununun 4 üncü maddesine, 1 sayılı
Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 388
inci maddesine ve 4/2/2022 tarihli ve 5187 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile
yürürlüğe konulan Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına
İlişkin Yönetmeliğe dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4- (1) Bu Tebliğde geçen;
a) AB: Avrupa Birliğini,
b) Aksiyel fan: Ek III’ün 4 üncü maddesinde
belirtildiği gibi akış açısı < 20° olan bir fanı,
c) Aktarma: Kayış tahriki, dişli kutusu veya kayar
kaplin kullanımı dâhil olmak üzere, doğrudan tahrikli olmayan bir fan için
tahrik düzeneği,
ç) Bakanlık: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığını,
d) Beyan edilen değerler: Onaylanmış kuruluş
tarafından uygunluğun doğrulanması amacıyla, 6 ncı madde uyarınca
hesaplanan veya ölçülen teknik parametreler için imalatçı, ithalatçı veya
yetkili temsilci tarafından sağlanan değerleri,
e) Çapraz akışlı fan: Pervaneden geçen gaz yolunun,
pervanenin hem içine girdiği hem de çevresinden çıktığı eksene esas
itibarıyla dik bir açıda olduğu fanı,
f) Çıkış kılavuz kanatçıkları: Gaz akımını
pervaneden uzağa yönlendirmek için pervaneden sonra yerleştirilen,
ayarlanabilir olan veya olmayan kanatçıkları,
g) Çoklu hıza sahip motor: Farklı motor sargılarına
enerji verilmesiyle dönüş hızının değiştirilebildiği motoru,
ğ) Değişken hızlı sürücü (VSD): Motora sağlanan güç
kaynağını değişken frekans ve gerilimle ayarlamak suretiyle, motorun
mekanik güç çıkışını motor tarafından tahrik edilen yükün tork-hız
karakteristiğine göre kontrol etmek için tek bir motora veya birden fazla
motora verilen elektrik gücünü sürekli olarak uygun hale getiren, tüm entegre
koruma cihazları ve yardımcıları ile EC (elektronik olarak yönü
değiştirilen) motorların dâhili denetleyicilerinin dahil olduğu, sadece
motorun besleme geriliminin değiştirildiği değişken gerilim
denetleyicilerinin hariç olduğu, ayrı bir ünite olarak entegre edilmiş veya
işlev gören elektronik bir güç dönüştürücüsünü,
h) Difüzör: Statik geri kazanım yoluyla fan
performansını etkileyen bir cihazı,
ı) Doğal hız: Fan nominal gerilim ve frekansta
çalıştırıldığında fan pervanesinin dönüş hızını, değişken hızlı sürücüye
sahip veya değişken hızlı sürücü ile kullanılmak üzere tasarlanmış fanlarda
fanın ulaştığı maksimum hız veya imalatçı tarafından beyan edilen
verimlilik hızını ve bu hızın fanın güvenli çalışmasına ve fanın kullanım
amacına uygun olduğunu, motor çok sayıda hıza sahip bir motor ise müşteriye
sunulan en yüksek hızın geçerli olduğunu,
i) Doğrudan tahrik: Pervanenin motor şaftına
doğrudan veya eş eksenli bir kaplinle sabitlendiği ve pervane hızının
motorun dönüş hızıyla aynı olduğu bir fan tahrik düzeneğini,
j) Elektrik motoru (motor): Elektriksel giriş
gücünü, besleme voltajının frekansı ve motorun kutup sayısı gibi faktörlere
bağlı olarak belirli bir dönüş hızı ve tork ile mekanik çıkış gücüne
dönüştüren bir cihazı,
k) En iyi verimlilik noktası (BEP): Doğal hızda
belirlenen, fan çalışması için en iyi enerji verimliliği noktasını,
l) Eşdeğer model: Teknik bilgilerin sağlanması
açısından aynı teknik özelliklere sahip olan, ancak aynı imalatçı,
ithalatçı veya yetkili temsilci tarafından farklı bir model tanımlayıcısına
sahip başka bir model olarak piyasaya arz edilen veya hizmete sunulan bir
modeli,
m) Fan: Enerji alan ve bu enerjiyi bir veya daha
fazla pervane aracılığıyla kullanarak, içinden geçen hava veya başka bir
gazın sürekli akışını sağlayan, özgül oranı 1,1'den düşük ve çıkış hava
hızı 65 m/s'den az olan; eksenel, santrifüj, çapraz akışlı, karışık akışlı
veya jet kategorilerinden birine giren ve en az bir pervane, bir motor ve
bir statordan oluşan ve fanla birlikte verilen diğer önemli unsurları
içeren döner kanatlı bir makineyi,
n) Fan akış açısı: Derece cinsinden ifade edilen,
Ek III'te belirtildiği gibi fan pervanesinin gelen ve giden gaz akış yönü
arasındaki açıyı,
o) Geriye eğimli fan: Ek III’ün 5 inci maddesinde
belirtildiği gibi fan kanat açısı β2, 0°< β2 ≤ 50° olan bir santrifüj fanı,
ö) Geriye meyilli fan: Ek III’ün 5 inci maddesinde
belirtildiği gibi fan kanat açısı β2, 50° < β2 ≤ 90° olan bir santrifüj fanı,
p) Giriş kılavuz kanatçığı: Gaz akımını pervaneye
doğru yönlendirmek için pervanenin önüne yerleştirilen, ayarlanabilir olan
veya olmayan kanatçıkları,
r) Giriş konisi (Venturi girişi, giriş çanı, giriş
yarıçapı): Havayı pervane içine yönlendiren ve pervanenin girişinde
oluşabilecek vena kontraktlarını ve türbülansı azaltan bir cihazı,
s) Hava sirkülasyon fanı: Giriş ve çıkış arasında
bölme olmayan ve havanın çıkıştan girişe doğru serbestçe dolaştığı, sıfır
dış basınca karşı çalışan, bir jet fan olmayan ve bu şekilde pazarlanmayan,
fanın ölçüm düzeni ölçüm kategorisi E’ye uygun olan, imalatçının internet
sitesinde, kataloglarında, broşürlerinde, teknik dokümanlarında veya diğer
ilgili materyallerde sıfır Pa'dan farklı herhangi bir basınçtaki performans
bilgisi verilen fanların hava sirkülasyon fanı olmadığı; herhangi bir kanal
sistemine bağlı olmayan, bir statoru olmayan veya kanal sistemine
bağlanamayan bir statoru olan, bir oda veya açık hava alanı gibi bir ortam
içerisinde havayı hareket ettirmek için kullanılan fanı,
ş) Jet fan: Hava jeti çevresindeki havanın
hareketini sağlayarak ortamda genel bir hava akışı yaratan, çıkışa göre ≤
90° giriş açılı olan radyal ve santrifüj jet fanlar dâhil olmak üzere,
basınca karşı çalışmak yerine açık girişler ve çıkışlarla çalışmak üzere
tasarlanan; herhangi bir kanal sistemine bağlı olmayan, bir ortamda yüksek
hızda hava jeti üreten aksiyel, santrifüj veya radyal bir fanı,
t) Karma akışlı fan: Ek III’ün 4 üncü maddesinde
belirtildiği gibi akış açısı ≥ 20° ve < 70° olan bir fanı,
u) Koruyucu parça: Nispeten büyük yabancı
cisimlerin veya insan vücudu bölümlerinin hareketli parçalara ulaşmasını
önlemek için tasarlanmış, fan giriş veya çıkışına yerleştirilen bir
ızgarayı,
ü) Model tanımlayıcısı: Genellikle alfanümerik olan
ve belirli bir ürün modelini, aynı ticari marka veya aynı imalatçı, ithalatçı
ya da yetkili temsilci adına sahip diğer modellerden ayıran kodu,
v) Öne eğimli fan: Ek III’ün 5 inci maddesinde
belirtildiği gibi fan kanat açısı β2 > 90° olan bir santrifüj fanı,
y) Önemli elemanlar: Elektrik gücünün hava hacim
akış hızına ve basıncına sürekli dönüştürülmesine katkıda bulunan veya bu
dönüşümün verimliliğini etkileyen aşağıda belirtilen fan elemanlarını;
1) Aerodinamik etkiye sahip tüm dönen elemanlar
dâhil olmak üzere pervane/pervaneler,
2) Elektrik motoru,
3) Stator,
4) Aşağıdakiler dahil olmak üzere aerodinamik
etkiye sahip diğer sabit aerodinamik elemanlar;
i) Giriş konisi,
ii) Giriş veya çıkış kılavuz kanatçıkları,
iii) Difüzör,
5) Aşağıdakiler dahil olmak üzere aerodinamik
etkiye sahip diğer sabit elemanlar;
i) Mekanik aktarma (aerodinamik etki veya
verimlilik üzerine etki),
ii) Elektriksel aktarma (aerodinamik etki ve
verimlilik üzerine etki), örneğin kablo kanalları, frekans invertörü,
değişken hızlı sürücü, terminal kutusu, AC/DC dönüştürücü gibi,
iii) Tertibatı yerinde tutan ve hava akışını
engellemesi muhtemel olan yapısal bileşenler (örneğin motoru veya
rulmanları destekleyen braketler gibi),
z) Özgül oran: En iyi verimlilik noktasında, fan
çıkışında ölçülen durgun basıncın, fan girişindeki durgun basınca bölümünü,
aa) Pervane: Gaz akışına enerji aktaran ve fan
kanadı olarak da bilinen fanın dönen kısmını,
bb) Santrifüj fan: Ek III’ün 4 üncü maddesinde
belirtildiği gibi akış açısı ≥ 70° olan bir fanı,
cc) Santrifüj kanat açısı: Derece cinsinden ifade
edilen, Ek III’ün 5 inci maddesinde belirtildiği gibi bir santrifüj fanın β2 kanat açısını,
çç) Stator: Fan verimliliğini artırabilecek her
türlü elemanı içeren ve fan verimliliğini azaltabilecek fan dışı elemanları
içermeyen; fanın, pervaneden geçen hava akımıyla ve tanımlanmış fan giriş
ve çıkış bölümleri arasındaki geometrik hava akım zarfı içinde etkileşime
giren sabit kısmını,
dd) Tahrik sistemi: Elektrik motoru, aktarma veya
doğrudan tahrik ve varsa değişken hızlı sürücüyü,
ifade eder.
Çevreye
duyarlı tasarım gereklilikleri
MADDE 5- (1) Fanlara ilişkin çevreye duyarlı tasarım
gereklilikleri, Ek II'de belirtilmiş olup bunlar Ek II’deki tarihlerden
itibaren uygulanır.
Uygunluk
değerlendirmesi
MADDE 6- (1) Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına
İlişkin Yönetmeliğin 10 uncu maddesinde atıf yapılan uygunluk değerlendirme
prosedürü, anılan Yönetmeliğin EK-4’ünde belirtilen iç tasarım kontrol
sistemini veya EK-5’inde belirtilen uygunluğun değerlendirilmesine ilişkin
yönetim sistemini takip eder.
(2) Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı
Tasarımına İlişkin Yönetmeliğin 10 uncu maddesi uyarınca uygunluk
değerlendirmesi amacıyla teknik dosya, Ek II’nin 2.2 nci maddesindeki
parametrelerin beyan edilen değerlerinin bir kopyasını, Ek II’nin 3 üncü
maddesindeki test noktalarına ait parametrelerin beyan edilen değerlerinin
bir kopyasını, geçerli durumlarda Ek II’nin 2 nci, 3 üncü ve 4 üncü
maddeleri uyarınca sunulan ürün bilgilerinin bir kopyasını, Ek III’te
belirtilen hesaplamaların ayrıntılarını ve sonuçlarını içerir.
(3) Belirli bir model için teknik dosyada yer alan
bilgilerin aşağıdaki yollardan biriyle elde edildiği durumlarda, teknik
dosya; hesaplamanın ayrıntılarını, hesaplamanın doğruluğunu teyit etmek
için imalatçı tarafından yapılan değerlendirmeyi ve uygun olduğu durumlarda
farklı imalatçıların modelleri arasındaki özdeşlik beyanını içerir:
a) Sağlanacak teknik bilgilerle aynı teknik
özelliklere sahip olan ancak farklı bir imalatçı tarafından üretilen bir
modelden.
b) Aynı veya farklı bir imalatçının başka bir
modelinden tasarım ya da ekstrapolasyon temelinde hesaplama yoluyla veya
her ikisi birden.
(4) Teknik dosya, model tanımlayıcıları da dahil
olmak üzere tüm eşdeğer modellerin listesini içerir.
(5) İmalatçının Ek III’ün 2 nci maddesinde
belirtilen uygunluk değerlendirme seçeneklerini kullanması halinde,
çıkarılan önemsiz elemanlar, model ölçeklendirmesi, test koşulları ve
hesaplamaları ve testin gerçekleştirildiği yer teknik dosyada usulüne uygun
olarak raporlanır.
(6) Ek II’nin 3 üncü maddesi uyarınca, farklı
hızlarda performans eğrilerinin sağlanmasını gerektirdiği durumlarda,
teknik dosyada kullanılan hız kontrol cihazının özellikleri ile söz konusu
eğriler için kullanılan hız (doğal hızın yüzdesi olarak) belirtilir.
(7) VSD’nin eklendiği bir fan, aşağıdaki durumlarda
yeni bir uygunluk değerlendirmesi gerektiren yeni bir fan modeli olarak
kabul edilmez:
a) VSD, fiziksel olarak hava akımına müdahale
etmeyecek şekilde konumlandırılmışsa.
b) VSD, fana ve VSD’ye zarar vermeden doğrulama
amacıyla fandan çıkarılabiliyorsa.
Piyasa
gözetimi ve denetimi için doğrulama yöntemi
MADDE 7- (1) Bakanlık, bu Tebliğ kapsamındaki ürünler için
Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmeliğin
5 inci maddesinin ikinci fıkrasında atıf yapılan piyasa gözetimi ve
denetimini gerçekleştirirken bu Tebliğin Ek IV’ünde belirtilen doğrulama
yöntemini uygular.
Gösterge
niteliğinde ölçütler
MADDE 8- (1) Bu Tebliğin yayımlandığı tarihte piyasada
bulunan en iyi performansa sahip fanlara ilişkin gösterge niteliğindeki
ölçütler Ek V’te belirtilmiştir.
Danışma
kurulu işlemleri
MADDE 9- (1) Bakanlık, bu Tebliğin esas aldığı AB
mevzuatının Avrupa Komisyonu tarafından teknolojik gelişmeler ışığında
gözden geçirildiği toplantılar dahil olmak üzere, Avrupa Komisyonu
tarafından kurulan danışma kurulu toplantılarına katılım sağlar.
AB
mevzuatına uyum
MADDE 10-
(1) Bu Tebliğ, Avrupa Parlamentosu
ve Konseyinin 2009/125/AT sayılı Direktifini Uygulayan, (AB) 327/2011
sayılı Komisyon Tüzüğünü Yürürlükten Kaldıran, Elektrik Giriş Gücü 125 W
ile 500 kW Arasında Olan Motorlarla Tahrik Edilen Fanlarla İlgili Çevreye
Duyarlı Tasarım Gerekliliklerine Dair 3/7/2024 tarihli ve (AB) 2024/1834
sayılı Komisyon Tüzüğü ile bu Tüzükte değişiklik yapan (AB) 2025/2481 sayılı
Komisyon Tüzüğü esas alınarak Avrupa Birliği mevzuatına uyum çerçevesinde
hazırlanmıştır.
Yürürlükten
kaldırılan tebliğ
MADDE 11-
(1) 20/12/2019 tarihli ve 30984
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik Giriş Gücü 125 W ile 500 kW
Arasında Olan Motorlarla Tahrik Edilen Fanlarla İlgili Çevreye Duyarlı
Tasarım Gereklerine Dair Tebliğ (SVGM: 2019/15) yürürlükten kaldırılmıştır.
Geçici
önlemler
GEÇİCİ
MADDE 1- (1) 11 inci madde ile
yürürlükten kaldırılan Elektrik Giriş Gücü 125 W ile 500 kW Arasında Olan
Motorlarla Tahrik Edilen Fanlarla İlgili Çevreye Duyarlı Tasarım
Gereklerine Dair Tebliğ (SVGM: 2019/15)’in Ek I, Ek II ve Ek III’ü, bu
Tebliğin Ek II’sinin ilk iki paragrafına uygun olarak diğer ürünlere
entegre fanlar açısından 24/7/2028 tarihine kadar ve yedek parça fanlar
açısından 24/7/2037 tarihine kadar uygulanmaya devam eder.
(2) Bu maddenin yayımı tarihi ile 24/7/2027 tarihi
arasında piyasaya arz edilen ve bu Tebliğ hükümlerine uyan modellerin
birimlerinin, 20/12/2019 tarihli ve 30984 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
Elektrik Giriş Gücü 125 W ile 500 kW Arasında Olan Motorlarla Tahrik Edilen
Fanlarla İlgili Çevreye Duyarlı Tasarım Gereklerine Dair Tebliğ (SVGM:
2019/15) gerekliliklerine uygun olduğu kabul edilir.
Yürürlük
MADDE 12-
(1) Bu Tebliğin;
a) 1 inci maddesi, geçici 1 inci maddesinin ikinci
fıkrası, 12 nci ve 13 üncü maddeleri yayımı tarihinde,
b) Diğer hükümleri 24/7/2027 tarihinde,
yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 13-
(1) Bu Tebliğ hükümlerini Sanayi
ve Teknoloji Bakanı yürütür.
Ekleri için tıklayınız
|